Khác nhau ở nguồn trả nợ, không chỉ ở thời hạn
Nhiều người phân biệt hai loại vốn này bằng thời hạn vay — ngắn hạn dưới 12 tháng, trung dài hạn trên 12 tháng. Cách hiểu đó đúng nhưng chưa tới gốc. Điểm khác biệt bản chất nằm ở chỗ tiền trả nợ đến từ đâu.
Vốn lưu động được trả bằng chính vòng quay kinh doanh: bạn vay để nhập hàng, bán hàng, thu tiền về rồi trả nợ. Một vòng có thể là 30, 60 hay 120 ngày tùy ngành.
Vốn trung dài hạn được trả bằng lợi nhuận tích lũy qua nhiều năm: bạn vay để mua máy, máy chạy tạo ra lợi nhuận, lợi nhuận đó trả dần khoản vay trong 3 đến 7 năm.
Bảng so sánh nhanh
- Mục đích: vốn lưu động dùng cho nhập hàng, trả lương, thanh toán nhà cung cấp, bù khoảng trống giữa lúc chi tiền và lúc thu tiền. Vốn trung dài hạn dùng cho máy móc, nhà xưởng, phương tiện, mở rộng năng lực sản xuất.
- Hình thức: vốn lưu động thường ở dạng hạn mức tín dụng — vay và trả nhiều lần trong kỳ, chỉ tính lãi trên phần thực sử dụng. Vốn trung dài hạn thường là khoản vay có lịch trả nợ cố định.
- Tài sản bảo đảm: vốn lưu động có thể dùng hàng tồn kho, khoản phải thu hoặc tài sản khác. Vốn trung dài hạn thường gắn với chính tài sản được đầu tư.
- Rủi ro khi dùng sai: đây là phần đáng nói nhất.
Hậu quả khi dùng nhầm
Dùng vốn lưu động để mua tài sản cố định là sai lầm phổ biến hơn cả. Doanh nghiệp có sẵn hạn mức, thấy tiện nên rút ra mua máy. Vấn đề xuất hiện khi hạn mức đến hạn tất toán sau vài tháng: máy chưa kịp sinh lời đủ để trả, mà tiền thì đã nằm trong máy chứ không nằm trong hàng hóa để bán ra. Doanh nghiệp buộc phải xoay tiền chỗ khác trả nợ, hoặc đề nghị gia hạn — và đó là lúc dòng tiền bắt đầu căng.
Dùng vốn trung dài hạn cho nhu cầu ngắn hạn ít nguy hiểm hơn nhưng vẫn tốn kém: bạn trả lãi cho một khoản dài hạn trong khi chỉ cần tiền vài tháng, và thường lãi suất trung dài hạn cao hơn.
Cách tự kiểm tra mình đang cần loại nào
Hỏi ba câu:
- Tiền này sẽ chuyển thành gì? Nếu thành hàng hóa, nguyên vật liệu, khoản phải thu — đó là vốn lưu động. Nếu thành máy móc, nhà xưởng — đó là vốn trung dài hạn.
- Bao lâu thì tiền quay về? Nếu trong một vòng kinh doanh — vốn lưu động. Nếu phải qua nhiều năm — trung dài hạn.
- Nếu tháng sau phải trả toàn bộ, tôi lấy tiền từ đâu? Nếu câu trả lời là "bán hàng tồn kho và thu công nợ" thì đúng là vốn lưu động. Nếu là "không biết" thì bạn đang chuẩn bị dùng sai loại vốn.
Thường thì doanh nghiệp cần cả hai
Một doanh nghiệp sản xuất đang mở rộng gần như luôn cần song song: khoản trung dài hạn cho dây chuyền mới, và hạn mức lưu động để chạy nguyên vật liệu cho dây chuyền đó. Tách bạch hai nhu cầu ngay từ đầu giúp cấu trúc nợ gọn gàng và cũng dễ thuyết phục bên cấp vốn hơn là gộp chung thành một con số lớn.