Hai cách hiểu đơn giản
Vay mua: doanh nghiệp vay tiền, dùng tiền đó mua thiết bị và đứng tên sở hữu ngay. Thiết bị thường được thế chấp lại cho bên cho vay, và thường phải có thêm tài sản bảo đảm khác.
Thuê tài chính: công ty cho thuê tài chính mua thiết bị và cho doanh nghiệp thuê dài hạn. Doanh nghiệp sử dụng thiết bị, trả tiền thuê theo kỳ; quyền sở hữu chuyển giao khi kết thúc hợp đồng theo thỏa thuận.
Khác nhau ở đâu
- Quyền sở hữu trong thời gian trả nợ: vay mua thì doanh nghiệp sở hữu ngay. Thuê tài chính thì bên cho thuê giữ quyền sở hữu tới khi hoàn tất nghĩa vụ.
- Tài sản bảo đảm bổ sung: đây là khác biệt thực tế lớn nhất. Vì bên cho thuê đã nắm quyền sở hữu tài sản, yêu cầu về tài sản bảo đảm khác thường nhẹ hơn so với vay mua. Với doanh nghiệp không có bất động sản để thế chấp, đây thường là điểm quyết định.
- Tỷ lệ tài trợ: thuê tài chính thường tài trợ được tỷ lệ cao trên giá trị thiết bị. Tỷ lệ cụ thể tùy loại tài sản và từng đơn vị, cần hỏi trực tiếp.
- Thời gian xử lý: vì trọng tâm thẩm định đặt nhiều vào chính tài sản, quy trình thuê tài chính thường gọn hơn hồ sơ vay có thế chấp bất động sản.
- Ảnh hưởng tới báo cáo tài chính: hai hình thức được ghi nhận khác nhau trên sổ sách và ảnh hưởng khác nhau tới các chỉ số tài chính. Nếu doanh nghiệp đang quan tâm tới hệ số nợ khi làm việc với các bên khác, nên trao đổi với kế toán trước khi chọn.
Khi nào nên nghiêng về thuê tài chính
- Doanh nghiệp không có hoặc không muốn dùng bất động sản làm tài sản bảo đảm.
- Thiết bị có tính thanh khoản tốt, dễ định giá và dễ chuyển nhượng — xe, máy công trình, thiết bị sản xuất phổ thông.
- Cần triển khai nhanh, không muốn chờ quy trình định giá và công chứng thế chấp bất động sản.
- Muốn giữ hạn mức tín dụng hiện có ở ngân hàng cho nhu cầu vốn lưu động, thay vì dùng hết vào tài sản cố định.
Khi nào vay mua hợp lý hơn
- Doanh nghiệp có sẵn tài sản bảo đảm và quan hệ tín dụng tốt với ngân hàng.
- Thiết bị đặc thù, khó định giá hoặc khó chuyển nhượng — các đơn vị cho thuê thường e dè với nhóm này.
- Doanh nghiệp cần đứng tên sở hữu ngay vì lý do vận hành hoặc yêu cầu của bên thứ ba.
- Tổng chi phí sau khi so sánh đầy đủ nghiêng về phương án vay.
So sánh thế nào cho đúng
Đừng chỉ so lãi suất công bố. Hãy quy về tổng số tiền phải trả trong toàn bộ thời hạn, cộng đủ các khoản: phí thu xếp, phí bảo hiểm tài sản, chi phí định giá, chi phí công chứng, và điều kiện khi muốn trả nợ trước hạn. Hai phương án có lãi suất công bố chênh nhau ít vẫn có thể lệch đáng kể ở tổng chi phí.
Một cách làm thực tế: yêu cầu mỗi bên đưa bảng tính dòng tiền trả nợ theo từng kỳ cho cùng một giá trị thiết bị và cùng thời hạn, rồi đặt hai bảng cạnh nhau. Con số cuối cùng của mỗi bảng nói lên nhiều hơn bất kỳ mức lãi suất quảng cáo nào.